راه ابریشم

قدم خیر، دختر لر

yousefi14 — Sat, 02 Jan 2010 18:58:10 GMT

این مطلب در نشریه تبلور اندیشه مورخه ۱۲ دی ۸۸ چاپ شده است.

خبر توی تمام ایل پیچیده بود. همه جا صحبت از قدم خیر بود. می گفتند وقتی که برادرهای قدم خیر توی محاصره قوای دولتی گرفتار شده بودند و مهمات و آذوقه اشان تمام شده بود، قدم خیر سوار بر اسب می شود و مثل بادِ صرصر از حلقه محاصره ماموران دولتی می گذرد و به برادرهایش آب و غذا و فشنگ می رساند و آنها را از محاصره نجات می دهد.

این حکایت مربوط به حدود هشتاد سال پیش است؛ زمانی که ارتش و نیروهای نظامی به منطقه بالاگریوه- واقع در جنوب شرقی لرستان امروزی- لشگرکشی می کنند و قصد دارند عشایر منطقه و مردم بومی را سرکوب کنند تا مقدمات حضور اجانب و انگلیسی ها را در این دیار فراهم بیاورند. به دنبال رشادتها یی که قدم خیر در این نبرد از خود نشان می دهد، آوازه اش در همه جا می پیچد و مردم علاقه مند از نقاط دور و نزدیک به دیدن او که حال به نمادی برای مبارزه با ظلم و جور رضاخانی تبدیل شده است می آیند، اما در آنجا با زیبایی افسون کننده و فوق العاده این زن شایسته و برازنده مواجه می شوند و تحت تاثیر قرار می گیرند.

از جمله کسانی که به دیدن قدم خیر رفته و تحت تاثیر وقار و زیبایی او قرار می گیرند، نوازندگان و آوازخوانان بومی و دوره گرد بودند. به طوری که یک نفر از همین افراد به نام مِراوَگ (مراد بگ) بر همین اساس شعری می سراید و آهنگی می سازد، که همین آهنگ بعدها به یکی از مقام های موسیقی لُری معروف می شود.

حمید ایزدپناه در این باره می نویسد: « قدم خیر نام مقامی حماسی از موسیقی لری است که چهار ضربی و از جمله حماسه های قبیله ای است. چون که قهرمان اصلی آن زنی به نام قدم خیر بوده است، نوازندگان بومی بالاگریوه که آهنگ و شعر آن را در توصیف دلاوری های او سروده اند، نام مقام موسیقایی را نیز به نام او کرده اند».[1]

همچنین زنده یاد علی محمد ساکی در باره چگونگی سروده شدن ابیات این ترانه شورانگیز نوشته است: « گوینده (شاعر) با آنکه ستایشگر چشمان جذاب و انگشتان خوش تراش او (قدم خیر) است، توجهی به تفنگ آلمانی آماده برای جنگ و ستیز وی نیز داشته... دلربایی و شجاعت این زن نامدار همراه با شرر چشم های خشمگین و سیاه آتش به خرمن هستیی اش زده است... آنان که این شیر زن را دیده اند وی را لایق توصیف فراوان دانسته و معتقدند کمتر زیبارویی با این مهابت دیده اند...»[2]

ترانه قدم خیر در کنار ترانه های قدیمی دیگری همچون دایه دایه، بزران، بینا بینا و سیت بیارم از جمله ترانه های زیبا و دلکشی هستند که برای همیشه در خاطره قومی مردم لر به یادگار باقی مانده و خواهند ماند.

از زندگی و احوال قدم خیر اطلاعات زیاد و دقیقی در دست نیست و تنها بعضی منابع داخلی و سفرنامه های خارجی به طور پراکنده و ناقص به این زن مبارز و شجاع اشاره کرده اند. درمجموع آنچه که به طور اجمال در باره قدم خیر می توان گفت این است که: « در حدود یکصد سال پیش در خانواده یک نفر از بزرگان طایفه قلایی به نام کدخدا قنی (قندی)، ساکن در منطقه بالاگریوه فرزند دختری به دنیا می آید که نام او را قدم خیر می گذارند. قدم خیر همانطور که در منزل پدری و در کنار برادران و خواهران پرشمار خود رشد می کند و بزرگ می شود، با زندگی عشایری و روحیات حماسی حاکم بر این نوع زندگی نیز آشنا می شود.

قدم خیر با رسیدن به دوره جوانی خواستگاران زیادی پیدا می کند، اما از میان همه آنها با عموزاده پدرش به نام صف قلی ازدواج می کند و از او صاحب فرزند پسری به نام محمد خان می شود که تا چند سال پیش نیز در قید حیات بود. این ازدواج دوام زیادی نمی یابد و قدم خیر و همسرش خیلی زود از هم جدا می شوند. بعد از آن قدم خیر خواستگار دیگری پیدا می کند ولی از آنجا که خواستگار جدید از دشمنان قدیمی خانواده پدری قدم خیر بوده اما حالا از در آشتی و دوستی درآمده، لذا وی به این وصلت راضی نمی شود، اما در نهایت وقتی که با اصرار و پافشاری خواستگار مورد نظر که از اشخاص سرشناس منطقه نیز هست مواجه می شود بالاخره به این وصلت ناخواسته تن می دهد.

با بر سرکار آمدن رضاخان و ورود قوای دولتی به منطقه بالاگریوه، طایفه قلاوند و از جمله برادران قدم خیر درگیر جنگی ناخواسته می شوند. قدم خیر در این جنگ جسارت و شجاعت بسیاری از خود نشان می دهد، اما سرانجام قوای سراپا مجهز دولتی موفق به سرکوب و تسلیم عشایر می شوند و عباس خان برادر قدم خیر نیز در این جنگ کشته می شود. در اثر این واقعه قدم خیر به شدت غمگین و بیمار شده، مدتی بعد از دنیا می رود. مقبره قدم خیر، هم اکنون در نزدیکی شهر دزفول واقع است».

از میان کسانی که ترانه قدم خیر را خوانده اند صدای ماندگار رضا سقایی، اسطوره ای آواز لرستان معروف تر از بقیه است. طنین دلکش و خوش آهنگ صدای استاد سقایی، و ترکیب آن با ضرب آرام و پرکشش آهنگ این ترانه و نیز ابیات خاطره انگیز، حماسی و در عین حال عاشقانه آن هر شنونده ای را تحت تاثیر قرار می دهد. در پایان تعدادی از ابیات ترانه قدم خیر به همراه ترجمه آنها آورده می شود.

نوونم تو قدم خیری یا گوطلایی

و خمار سیلم نکو تش دم نیایی

( نمی دانم تو قدم خیر هستی یا گوطلا، چشمان خمارت آتش به جانم افکنده است)

کولایی سیت بونم دو بلگ پینه

چشیات د نازکی افتو نینه

( سایبانی از برگ پونه برایت درست می کنم، تا آفتاب چشمان نازکت را نسوزاند)

قدم خیر کُش مخمل چتر حنایی

و خمار سیلم نکو تش دم نیایی

( قدم خیر کفش هایت مخمل و زلفانت به رنگ حناست، چشمان خمارت آتش به جانم افکنده است )

قدم خیر دو هار میا میلش وجنگه

آلمانی دو پیچ سووش پر د شنگه

( قدم خیر از آن پایین می آید و سر جنگ دارد، اسلحه اش در پیچ سربندش پر از فشنگ است )

قدم خیر یا جون خوت یا جون بووت

واکنی هفت تیر ته و پیچ سووت

( قدم خیر به جان خودت یا پدرت، هفت تیرت را از پیچ سربندت بیرون بیاور)

قدم خیر قسم حرده افتو نینه

و مردنکه بوه خون چل گیس برینه

( قدم خیر قسم یاد کرده است که دیگر روی آفتاب را نبیند و در غم برادرش بابا خان گیسو ببرد )

قدم خیر هم سوری هم سفیدی هم وانمکی

گوشه ای سیت زین کنم خوم هم یدکی

(سرخ و سپید و بانمکی قدم خیر، توسنی را برایت زین می کنم و خودم هم در رکابت هستم)

۱- تاریخ جغرافیایی و اجتماعی لرستان، حمید ایزد پناه، نشر انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص 300

۲-پیشینه تاریخی موسیقی لرستان، سید محمد سیف زاده، ص 69.

یک مرد، یک شهر (زندگی و خدمات زنده یاد علی محمد ساکی)

yousefi14 — Mon, 21 Dec 2009 03:37:23 GMT

این مطلب در هفته نامه تبلور اندیشه مورخه ۲۸ آذر ۸۸چاپ شده است.

مسعود یوسفی- در حاشیه شهر خرم آباد و در قسمت جنوبی دریاچه کیو، میدان محقّر و کوچکی قرار دارد که به نام زنده یاد علی محمد ساکی شهردار اسبق این شهر نامگذاری شده است و این در حالی است که شرح و توصیف خدمات و اقدامات این چهره دلسوز و خدمتگزار، میدانی بس فراخ تر و وسیع تر می طلبد

البته مطالعه احوال و روحیات مرحوم علی محمد ساکی به خوبی آشکار خواهد ساخت که وی در زمان حیات خود به هیچ وجه به دنبال این نوع پاسداشت ها و تجلیل ها نبوده است، چه رسد به امروز که روح ارجمند و شریفش در نزد پروردگار جهانیان روزی می خورد. با این حال عقل و انصاف حکم می کند که بزرگان و خدمتگزاران یک جامعه به خاطر نقش اساسی و تعین کننده ای که در پیشبرد امور و ترقی جامعه خود دارند، همواره مورد تقدیر و تکریم مسئولین و سایر قشرهای مردم قرار بگیرند. این اقدام دست کم این فایده را خواهد داشت که جوانان و آینده سازان یک مملکت انگیزه و علاقه بیشتری برای خدمت به همنوعان و هموطنان خود پیدا می کنند.

البته از حق نباید گذشت که نامگذاری این میدان (به نام شادروان علی محمد ساکی) نیز در دوره جمهوری اسلامی و به همّت اعضای دومین دوره شورای شهر خرم آباد صورت گرفته است، و گرنه در دوره رژیم سابق از همین مقدار تجلیل و قدرشناسی مختصر، در حق این شخصیت وارسته و فرزانه نیز دریغ ورزیده شده بود. با این حال و به مصداق عبارت «الاکرامُ بِالاتمام» بهتر بود یادبود و مکانی مناسب تر و برازنده تر به این منظور اختصاص می یافت.

از بدو تشکیل شهرداری خرم آباد در سال 1305 تا به حال که مدت 83 سال از آن زمان می گذرد، تعداد 65 نفر شهردار، سرپرست و وکیل برای شهرداری خرم آباد تعیین شده و بر سرکار آمده اند، اما بدون آن که بخواهیم خدمات و زحمات شهرداران پیش و پس از زنده یاد علی محمد ساکی را نادیده بگیریم، باید گفت که این شهر تا پیش از قبول مسئولیتِ ایشان در شمار شهرهای حاشیه ای و کم اهمیت کشور قرار داشت.

در آن هنگام کسی که وارد شهر خرم آباد می شد، به دلیل مبادی ورودی تنگ و پر پیچ و خم این شهر هیچ نمی دانست که چگونه به یکباره وارد یک دره محصور، با تعدادی ساختمان تجاری و مسکونی که نام شهر بر آن گذاشته اند شده است. از این نظر شهر خرم آباد در آن دوره بیشتر به بعضی از شهرهای قرون وسطایی شبیه بود.

در پی انتصاب مرحوم ساکی به عنوان شهردار خرم آباد در سال 1350، وی از همان ابتدا عوامل انسانی و ماشین آلات و تجهیزات راهسازی و شهرسازی مورد نیاز خود را در سطحی وسیع و گسترده به کار گرفت و همزمان در همه جای شهر طرح های عمرانی و شهرسازی بسیاری را با پشتکار و جدیت فراوان به اجرا گذارد.

بنابراین مبادی ورودیِ سنگی و صخره ای شهر تعریض و سامان بخشیده شدند. گرداگر شهر کمربند و فضای سبز کشیده شد. دریاچه و پارک معروف کیو و پارک ها ی متعدد طراحی و ساخته شدند. مهمانسرا، هتل، کتابخانه، مراکز فرهنگی، رفاهی، تربیتی و ورزشی بسیاری تاسیس شدند. میدان ها و خیابان های جدید احداث شدند، یک حمام قدیمی به یک باب چایخانه سنتی بسیار زیبا تبدیل شد. کاروانسرای متروک شهر به صورت یک بازار خریدِ با نشاط و فعال درآمد. غسالخانه قدیمی و گِلی شهر تخریب و تجدید بنا شد.[1]

و به این ترتیب شهر محروم، کوچک و کم اهمیت خرم آباد در پایان دوره مسئولیت شادروان علی محمد ساکی در سال 1356 به هیئت یک شهر مدرن، زیبا و سرسبز درآمد و یک بار نیز به عنوان شهر نمونه در سطح کشور شناخته شد. از آن زمان این انسان والا و سخت کوش و خودساخته در نزد مردم شهر عزیز و محبوب دانسته شد و تا امروز که قریب 15 سال از زمان وفات وی می گذرد همچنان و با عزت و احترام از او یاد می شود.

رضا جایدری روزنامه نگار جوان و پرکار خرم آبادی در این باره در وبلاگ خود نوشته است: « او را هرگز ندیده ام، اما همیشه وصف وجود پربرکتش را از دیگران شنیده و یا از (طریق) خدماتش احساس کرده ام».[2]

زنده یاد ساکی در طول دوران پربار و درخشان خدمت خود به فکر اندوختن مال و سوءاستفاده از موقعیت های شغلی نبود. وی در گزارشی تحت عنوان « هفت سال خدمت در شهر خرم آباد» با سربلندی و شجاعت بسیار اعلام می کند: «اگر روزی بمیرم برای من و فرزندانم این افتخار بسنده است که دیناری مدیون افراد و بیت المال نبوده ام».

نقل است که مرحوم ساکی در پایان دوران مسئولیت خود در شهرداری خرم آباد، هنگامی که صورتجلسه تحویل اسناد و مدارک مربوط به شهرداری را امضا می کند، در انتها خودنویس طلایی خود را که ظاهرا یک شرکت راه سازی- در زمان مسئولیتش در شهرداری- به وی هدیه کرده است روی میز جا می گذارد. در این موقع کارمندی که اسناد مورد نظر را تحویل می گیرد خطاب به وی می گوید: «آقای شهردار خودنویستان جا مانده است»، و او در پاسخ می گوید: « می دانم! خودنویس مال شهردار خرم آباد است، نه علی محمد ساکی ».

البته مرحوم ساکی در طول دوران خدمت خود از سوی تعدادی افراد زیاده خواه و سودجو و به تعبیر امروزی ها رانت خوار اذیت و آزار فراوان دیده بود، اما نتوانسته بودند در عزم و اراده وی در راه انجام ماموریت ها وظایف محوله خلل چندانی به وجود بیاورند، با این حال وی در ایام بازنشستگی ودر اواخر عمر به خاطر بعضی ناسپاسی ها و قدرناشناسی ها قدری دلگیر و آزرده خاطر شده بود.

لازم به ذکر است که تلاش ها و فعالیت های آن مرحوم به هیچ وجه محدود و منحصر به امور اجرایی و عمرانی نبود، بلکه وی به گواهی آثاری که چاپ و منتشر کرده است، در زمره اصحاب فرهنگ و اهل قلم قرار داشته و شخصیتی آگاه و فرزانه به شمار می رفته، که در کار تالیف، ترجمه و تصحیح متون قدیمه آثار و مکتوبات وزین و در خورتوجهی از خود به جا گذاشته است، به طوری که این آثار هم اکنون از سوی پژوهشگران و نویسندگان جوان لرستانی و سایر مناطق کشور به عنوان منابع و مآخذ معتبر مورد استفاده قرار می گیرند.استاد ایرج کاظمی، نویسنده، استاد دانشگاه و محقق برجسته لرستانی که مدت ها همکار فرهنگی و یار گرمابه و گلستان شادروان علی محمد ساکی بوده، در باره شان فرهنگی و وجهه علمی وی می گوید: « حقیقت داشت که او دریایی از معرفت و آگاهی را با خود همراه ساخته و اعتبار و خلاقیت ها و تداوم اندیشه اش جایگاهی رفیع در حوزه علم و تحقیق برایش به وجود آورده بود».[3]

بر این اساس آثار قلمی و مکتوب مرحوم علی محمد ساکی به طور عمده از این قرار هستند:

1- جغرافیای تاریخی و تاریخ لرستان (تالیف)

2- سالنامه دبیرستان بهار(تالیف)

3- سفرنامه سر بی دوراند (ترجمه)

4- سفرنامه ویلسن (ترجمه)

5- سفرنامه فریا استارک (ترجمه)

6- زندگی کریمخان زند (ترجمه)

7- گلشن مراد (تصحیح)

8- مقالات تحقیقی و انتقادی.

در پایان بی مناسبت نخواهد بود که به طور خلاصه به زندگی پربار و تاثیر گذار زنده یاد علی محمد ساکی پرداخته شود. وی در سال 1314 در شهر خرم آباد متولد شد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در این شهر به پایان رساند. در سال 1335 به شغل معلمی روی آورد و همزمان ادامه تحصیل داد تا اینکه در سال 1338 موفق به دریافت دانشنامه لیسانس شد. متعاقب آن در سال 1342 مدرک فوق لیسانس خود را در رشته جامعه شناسی در یافت کرد و در همین سال به عنوان مدیر دبیرستان ملک الشعرای بهار مشغول به کار شد. در همین دوره و تحت نظر وی چهره های مستعد و نخبه بسیاری به دانشگاه راه پیدا کرده و بعضی از این افراد تحت حمایت مالی و معنوی مرحوم ساکی قرار گرفتند و پس از پایان تحصیل همگی مصدر خدمات قابل توجهی در سطح استان و دیگر نقاط کشور شدند. شادروان ساکی سپس در سال 1348 به عنوان رئیس آموزش و پرورش ایذه به این شهر عزیمت کرد و پس از یکسال مسئول آموزش و پرورش شوشتر شد و در همین سال به عنوان بهترین مدیر آموزش و پرورش کشور شناخته شد. بعد از آن در سال 1350 از سوی انجمن شهر خرم آباد به سمت شهردار انتخاب و همانطوری که ذکر شد در این شهر منشا خدمات پرشماری در عرصه های گوناگون عمرانی، فرهنگی و اجتماعی شد. وی سرانجام در سال 1356 از کار اداری فراغت پیدا کرد و بعد از انقلاب نیز هیچ سمت اداری را نپذیرفت و به کارهای تحقیقی و پژوهشی روی آورد. تا اینکه سرانجام در 22 خرداد سال 1373، به دلیل بیماری ناشی از فشار کار زیاد و سکته مغزی چشم از جهان فروبست و به جوار رحمت حق شتافت. روحش شاد و یادش گرامی باد.

http://bahramsalahvarzi.blogfa.com1-

http://jaydari.blogfa.com2-

3- همان

تاملی بر منظومه هفت چشمه سلام، سروده فیروز یوسفوند ( معرفی کتاب)

yousefi14 — Mon, 14 Dec 2009 02:57:18 GMT

این مطلب در هفته نامه تبلور اندیشه، 21 آذر 88 چاپ شده است.

مرور خاطرات خوش گذشته انسان را دستخوش نوعی حس خاص و مطبوع می کند که اصطلاحا به آن حس «نوستالژی» می گویند.

شاهکارهای ادبی و هنری بسیاری براساس همین حس نوستالژیک آفریده شده اند که در پاره ای از آنها به مناطق و مکانهای جغرافیایی خاصی پرداخته شده و بعدا همین مناطق و مکان ها خاطره انگیز و جاودانه شده اند.

نمونه برجسته و معروف چنین آثاری، منظومه بلند و بسیار زیبای شاعر شهیر معاصر، زنده یاد محمد حسین شهریار تحت عنوان: «حیدربابایه سلام» است که به زبان ترکی سروده شده است. حیدربابا نام کوهی است واقع در منطقه خشگناب از توابع تبریز. منظومه «حیدربابایه سلام» دربردارنده یاد و خاطره شیرین و دل انگیز دوران کودکی شاعر است که در روستایی در دامنه کوه حیدربابا سپری شده و با بیانی شیوا و دلنشین به تصویر درآمده است. این اثر امروزه به زبانهای متعددی ترجمه و منتشر گردیده و یاد و نام شهریار شیرین سخن را در گوشه و کنار عالم بر سر زبانها انداخته است.

کتاب «هفت کینی سلام» که به زبان لکی، توسط شاعر جوانِ معاصر، آقای فیروز یوسفوند سروده شده نیز از مایه و تِمی همچون «حیدربابایه سلام» برخوردار است. «هفت کینی» در زبان لکی به معنای هفت چشمه است و برخلاف آنچه که ممکن است به نظر بیاید، این نام نیز همچون «حیدربابا» نام یک کوه است که البته ظاهرا بدلیل وجود چشمه های متعدد آب این کوه به این اسم خوانده می شود. کوه «هفت چشمه» از رشته کوه های کوهستان گرّین، واقع در شمال استان لرستان است. کوهستان گرین نیز به نوبه خود در دل سلسله جبال مرکزی زاگرس واقع شده است. ضمنا باید دانست که شهرستان الشتر حدودا در شش کیلومتری کوه هفت چشمه قرار دارد.

همانطوری که اشاره شد منظومه «هفت کینی سلام» نیز همچون «حیدربابایه سلام» در بردارنده حکایت شاعر از دوران خوش گذشته است؛ زمانی که خانواده شاعر و ایل و طایفه او در فصل بهار، مال و حشم و گله های بز و گوسفند خود را جلو انداخته و راه کوه «هفت کینی» را در پیش می گرفتند و در دل کوه اطراق می کردند و از فرصت زیستن در دامان پر مهر طبیعت کوهستان و هوای پاک و فرحبخش آن بهره می بردند.

این اثر جدای از بعضی معایب جزیی که البته قابل رفع نیز هستند، پیش از هر چیز خبر از ظهور شاعری می دهد که دارای ذوق و قریحه ای قوی و ذهنی خلاق و مایه ور است و نشان می دهد که هنوز هم در دیار شاعران سترگی همچون ملامنوچهر کولیوند و ملاحقعلی سیاه پوش، بحث شعر و شاعری زنده و پویاست و همچنان نفس می کشد. بیان و زبانی یکدست و هموار و بی تکلف، احساس و عاطفه ای سرشار، جوهر شعری بالا و بالاخره فضاسازی خوب و مطلوب از مختصات و ویژگی های شعری فیروز یوسفوند است.

در منظومه بلند «هفت کینی سلام » که در حدود بیش از هفتصد بیت است، شاعر ابتدا از مقدمات کوچ و ییلاق به کوه هفت چشمه می گوید و خاطرات و لحظات خوش دوران گذشته را بر می شمارد. آنگاه به کوه «هفت کینی» سلام می کند:

سِلامَه مَهَم اما دویر اِی تو

بِرَسی اِیرِت وَ اَوَل صُو

( سلام می کنم به تو، ولی از مکانی دور دست، می خواهم که سلامم در خنکای صبح به تو برسد.)

بعد از آن همچون خویشاوندی نزدیک با کوه درد دل می کند و از روزگار پیش آمده تاسف ها می خورد و شکوه ها سر میدهد. سپس کوه «هفت کینی» با لطف و قدرشناسی فراوان از فرزند شاعرش دلجویی می کند:

علیکِ سلام رولَه دلگیرِم

کوی دویر اِی تو هَفکیَنی پیرِم

( سلام بر تو فرزند رنجیده خاطرم، من همان هفت چشمه هستم، که حالا دیگر پیر و رنجور شده ام)

بعد کوه نیز دلتنگی ها ساز می کند و به نوبه خود درد دلها بر می شمارد و در میانه ی بحث از شاعر می خواهد عهد پیشین را بیاد بیاورد و زنده کند:

دلِم تنگ بیَه بون اِی دیارِم

دوارَه بوینن رنگ وِهارِم

(من نیز دلتنگ شما هستم، به سراغم بیایید و بهار پر نقش و نگارم را دوباره ببینید)

در وهله بعد شاعر به سراغ ایلگاه و آتشگاه قدیمی که دیگر متروک شده و حتی خاکستر آن نیز برجا نمانده است می رود و در آنجا دردمندانه می موید و از بی وفایی زمانه می گوید و این همه را از عوارض و تبعات زندگی ماشینی می داند:

اِی وَختی بیَه زندگی ماشین

وفا و مهر هَنگت اَر زمین

(از زمانی که زندگی ماشینی شده، مهر و وفا هم از میانه رخت بربسته است)

و در پایان نیز با گوشی تلفن همراهش- که خود تعریضی بر همین زندگی ماشینی است- از صحنه و منظره غم انگیز ی که دیده است فیلم برداری می کند.

اگر خواسته باشیم برای ذهن و زبان شاعر منظومه «هفت کینی سلام» مکتب و سبک و سیاقی قائل باشیم، بی درنگ بایستی او را در دسته امپرسیونیست های طبیعت گرا جای دهیم. هِن و هِن قاطر در زیر بار، جرینگ و جرینگ زنگوله هایی که به گردن بزها بسته شده است، به هم آمیخته شدن آب چشمه با عرق سر و صورت آدم های ایل، شل شدن بار الاغ و داد و هوار کسی که هشدار می دهد، ... همه و همه نشان دهنده زیستن شاعر در لحظه و یکی شدن او با اشیا و امور جاری در طبیعت است. شاعر در این راه تا آنجا پیش می رود که حالات سنگ و کوه را درک می کند و بی واسطه آوای تسبیح آنها را می شنود:

کوچِک وَ ظاهر رام و خاموشَن

اما ذکر حق و قومَه موشِن

(سنگ در ظاهر رام و خاموش است، اما در باطن به تسبیح و ذکر خدا مشغول است)

نکته پایانی این که تاریخ سرایش شعر و منظومه «هفت کینی سلام» آن طور که در ابتدای آن آورده شده سال 1377 است و این اثر پس از گذشت بیش از ده سال به دست چاپ سپرده شده است. این موضوع از این نظر که شاعر عجله ای برای انتشار اثرش نداشته و ترجیح داده است که این کار در طول این مدت بارها تصحیح و ویرایش شود و به پختگی و کمال لازم برسد قابل توجه است و می تواند برای شاعران جوان که در کار چاپ آثارشان تعجیل می ورزند و شتاب به خرج می دهند آموزنده و پندآمیز باشد.

روزگار سپری شده شیر سنگی

yousefi14 — Thu, 10 Dec 2009 20:22:27 GMT

این مطلب در روزنامه ایران، ضمیمه ایران زمین، ویژه نامه لرستان، مورخه ۱۹ آذر ۸۸ چاپ شده است.

انسان از زمانی که توانست سنگتراشی بیاموزد و به ساخت آثار و اشیاء سنگی بپردازد، کم کم دریافت که می تواند باورها، اعتقادات و اندیشه های خود را نیز بر روی سنگ ها نقش و حک کند و به این ترتیب به آنها جاودانگی ببخشد.

از طرفی او در گذر ایام آموخت که هر حیوانی نماد و مظهر یک یا چند ویژگی و خصلت خوب یا بد است. از اینرو اسب به عنوان مظهر نجابت، شکوه و زیبایی، گاو مظهر فراوانی و برکت، سگ مظهر وفاداری و روباه مظهر مکر و فریب شناخته شدند. در این بین شیر نیز به عنوان مظهر و نماد صلابت و قدرت و شجاعت دانسته شد.

در این مرحله قوم بختیاری با هوشمندی تاریخی و درک و دریافت ویژه و ارزشمندی که داشت نماد شیر را برای خود برگزید. پس به جان صخره ها و سنگ ها افتاد و با ابزار و آلات حجّاری و سنگ تراشی که در اختیار داشت پیکره هایی سخت زیبا، خوش تراش و صیقل یافته از شیر خلق کرد و آن ها را بر روی گور بزرگان و عزیزان از دست رفته خود، که از شجاعت و زورمندی و جنگاوری بهره ها داشتند قرار داد. به همین خاطر تا همین اواخر منظره و چشم انداز گورستانهای قوم سرافراز بختیاری به خاطر آن همه شیر سنگی هر بیننده و رهگذری را تحت تاثیر قرار می داد و هول و هراسی توام با غرور در دل او پدید می آورد.

البته شیر سنگی برای قوم بختیاری تنها نماد غیرتمندی و بی باکی و زورمندی نبود، بلکه این قوم چون شیعه و پیرو علی بن ابیطالب، شیر بیشه ایمان و پهلوان همه دورانها بود، از این رو ارزش و مفهوم ولایتمداری و پایبندی به مرام و مسلک آن امام هُمام و آیین سرافراز تشیع را نیز در نظر گرفت و این ارزش ها را در قالب تسبیح، که نماد و مظهر پارسایی و نماز و نظر پاکی است، بر روی پیکره شیر سنگی حک کرد و به آن تجلی بخشید.

اما دیریست که روزگار برای شیرهای سنگی دیگر شده است و آنها با بُغض سنگی خویش بی مهریهای زمانه را به تماشا نشسته اند و دم بر نمی آورند. در خبرها آمده بود که سودجویان و سوداگران آثار باستانی و اشیاء عتیقه، بی هیچ ترس و واهمه ای به جان شیرهای سنگی که روزگاری نماد عزت و سربلندی قوم بختیاری، و بلکه همه اقوام ایرانی بودند افتاده و از راه قاچاق و فروش آنها ارتزاق می کنند.

شیرهای سنگی دیریست که از خاطره ها رخت بر بسته اند و سازمان میراث فرهنگی کاری نمی کند. زنده یاد حمید مصدق شاعر نوپرداز معاصر، روزگار سپری شده شیرهای سنگی را در قالب قطعه ای تاثیرگذار به خوبی به تصویر کشیده است. فراز پایانی این قطعه چنین است:

ای شیر سنگی

ای تو چنین واژگونه بخت

ای سنگ سرد سخت

همدرد تو منم

من نیز در مصیبت تو گریه می کنم.

اما به راستی چه شد که چنین شد و این مصیبتی که حمید مصدق از آن نام می برد کدام است؟ پاسخ چنین پرسشی را شاید بتوان در فیلم «شیر جنگی» ساخته تحسین برانگیز مسعود جعفری جوزانی، کارگردان تحصیل کرده، صاحب سبک و لُرتبار سینمای ایران جست. داستان فیلم به طور خلاصه از این قرار است:

« جسد یک نفر انگلیسی که به وسیله داس به قتل رسیده است، در یکی از مناطق بختیاری روی لوله های نفت پیدا می شود. کوهیار، علی یار و خدامراد - که کارش ساختن شیر سنگی است - جسد را می بینند و آن را دفن می کنند. یک نفر مامور دولت به نام عامری با همراهی و راهنمایی یک نفر دیپلمات انگلیسی برای پیگیری ماجرا و دستگیری قاتل به منطقه اعزام می شوند. عامری کوهیار را قاتل می داند. بین کوهیار و فرد دیگری به نام نامدارخان که هم طایفه ای علی یار است بگو مگو و نزاع در می گیرد. متعاقب آن علی یار کشته می شود و قشون دولتی وارد عمل می شوند و ماجرا آن طور که دیپلمات انگلیسی خواسته است پیش می رود و برادر کشی و خونریزی به راه می افتد.»

به این ترتیب کارگردان فیلم با پیش کشیدن کدها و مفاهیمی همچون لوله های نفت، دیپلمات انگلیسی، شیر سنگی و مامور دولت، به درستی و با هوشمندی مدعی می شود که آنچه که باعث شده تا روزگار شیرهای سنگی این چنین باژگونه و تاثّر برانگیز شود همانا حیله گریها و توطئه آفرینی های روباه پرفریب و مکار استعمار انگلیس بوده که توانسته با فتنه انگیزی و ایجاد تفرقه و برادرکشی در میان مردان ایل بختیاری از فرصت استفاده کرده و ثروت سرشار خدادادی نفت مردم این سامان را چپاول کند.

با همه این احوال نومید نباید بود، چرا که در روزگار و زمانه حاضر نیز می توان با بازیابی و برکشیدن مفهوم والا و ارجمندی همچون شیر سنگی، یاد و خاطره همبستگی ها و برادریهای روزگاران پیشین را پاس داشت. بستر فراهم است و کشور ایران و به تبع آن مناطق بختیاری هیچ گاه این همه جوان تحصیل کرده، با فرهنگ و اهل ذوق و مطالعه نداشته است. آمار کتاب ها، نشریات، وبلاگ ها و سایت های پربیننده ای که در مناطق لُرنشین خوانده می شوند به خوبی گواه این مدعاست. البته این رستخیز و رنسانس فرهنگی تا زمانی ارجمند و ستودنی خواهد بود، که در جهت همبستگی با سایر اقوام ایران اسلامی به کار گرفته شود. بر این اساس شیر سنگی حتی این قابلیت را خواهد داشت که به نمادی برای همه ایرانیان تبدیل شود.

دلفان، آرامگاه نوح نبی(ع)

yousefi14 — Wed, 09 Dec 2009 20:11:18 GMT

این مطلب در روزنامه ایران، ضمیمه ایران زمین، ویژه نامه لرستان، مورخه18آذر 88 چاپ شده است.

قرآن كريم: «... و به زمين خطاب شد كه آب را فرو بر و به آسمان خطاب شد باران را قطع كن و آب به يك لحظه خشك شد و حكم انجام يافت و كشتي بر كوه جودي قرار گرفت و فرمان هلاك ستمكاران در رسيد.» ( آیه 44 ، سوره هود).

در ابتدای امر باور این نکته که مزار و آرامگاه نوح نبی (ع) در لرستان و در منطقه دلفان قرار دارد مشکل به نظر می رسد ، اما با بررسی آثار و شواهد موجود در محل در می یابیم که بایستی با این موضوع با احتیاط بیشتری برخورد کرد و نبایستی یکسره آن را رد کرد و ای بسا که چنین چیزی صحت و واقعیت داشته باشد. قرائن و شواهد موجود بر این قرار هستند:

الف- در غرب شهرستان دلفان و در جوار روستایی به نام قُمِش، گورستانی وجود دارد که در مرکز این گورستان گودالی - که از داخل سنگ چین شده - به ابعاد تقریبی 6متر در 2متر و به ارتفاع تقریبی بیش از یک متر به چشم می خورد که بنا به اعتقاد مردم منطقه و به گواهی تابلویی که در محل نصب شده، به «مزار نوح نبی (ع)» معروف است. از قرار معلوم و به گفته حسین دهقان، از اهالی کهنسال روستای قمش، سابقا در محل گودال مورد نظر، بقعه و ساختمانی وجود داشته که به مرور زمان تخریب و ویران شده و به شکل امروزی آن در آمده است. آن طور که مشخص است این محل از دیر باز تا به امروز زیارتگاه مردم منطقه بوده و به خصوص در روزهای تعطیل زائران زیادی برای زیارت و عرض ارادت و برآورده شدن حاجات به این مکان می آیند. گرداگرد گودال به وسیله رشته های طناب حصار کشی شده است. میزان ارادت و احترام عمیق مردم به این زیارتگاه، از روی انبوه پارچه های رنگارنگ و رشته های تسبیح زیادی که به این طناب ها بسته شده اند به خوبی مشخص و آشکار است.

ب- در کمرکش کوهی که به روستای قُمِش مُشِرف است، چشمه ای به نام نوح وجود دارد که در اصطلاح محلی به آن «کیَنی نوح» می گویند. همچنین در نقطه ای دورتر از این چشمه مکان دیگری وجود دارد که به آن «دار زینب» گفته می شود. اهالی منطقه معتقدند که زینب از منسوبین و وابستگان حضرت نوح بوده است. این دو اثر به نوبه خود نشانه هایی هستند که به بحث حضور حضرت نوح در آن دیار اشاره دارند.

ج- در غرب روستای قُمِش و در مسافتی بسیار دورتر، کوه باشکوه و سر به فلک کشیده «سرکشتی» دیده می شود که همچون یک دیواره عظیم طبیعی به نظر می آید. عموم مردم منطقه دلفان و به خصوص افراد کهنسال، معتقد هستند که کشتی حضرت نوح بر روی کوه سرکشتی به گل نشسته و به همین دلیل این کوه به کوه سرکشتی معروف شده است. آنها مدعی هستند که این حکایت به صورت سینه به سینه و به نقل از پدرانشان به ایشان رسیده است. اضافه می شود که کوه سرکشتی جزء رشته کوه عظیم و دنباله دار «گرّین» به حساب می آید و «رشته کوه گرّین» نیز به نوبه خود در زمره «سلسله جبال زاگرس میانی» قرار دارد.

د- بعضا شرق شناسان و جهانگردانی که به خاک دلفان وارد شده اند، به انحاء مختلف به موضوع مزار حضرت نوح، ولو به طور غیر مستقیم اشاره کرده اند. از جمله خانم «فریا استارک» جهانگرد و نویسنده انگلیسی، که در اوایل قرن جاری شمسی یعنی حدود بیش از هشتاد سال پیش به این ناحیه آمده، در سفر نامه خود از دهکده ای به نام « دهکده نوح» یاد می کند که منظور وی همین روستای قمش است.

این موضوع بیشتر از آن جهت حائز اهمیت است که در آن زمان که وسائل ارتباط جمعی به صورت امروزی وجود نداشته و از طرفی احتمال هیچ گونه تبانی و جعل خبر و افسانه در باره به گل نشستن کشتی نوح در این ناحیه دور افتاده وجود نداشته است، وجود «دهکده نوح» در کنار «کوه سرکشتی» که می توان نام ترکیبی آشنا و مانوس «کشتی نوح» را از این دو نام استخراج کرد، شگفتی آور و در عین حال تامل برانگیز به نظر می رسد و نشان می دهد که این حکایت و موضوع از زمانهای دور در این دیار مطرح بوده و برساخته دوران اخیر نیست.

هنري راولينسون نیز در سفرنامه خود در این باره نوشته است: «در 25ماه مه به كوه زيباي «چهل نابالغان» رسيديم كه از طرف غرب به يك سلسله كوه مرتفع به نام سركشتي مي‌رسد. لرها معتقدند كشتي نوح پس از توفان در آن جا به گل نشسته است».

ه- در قسمت شرقی منطقه دلفان، شهر باستانی و تاریخی نهاوند قرار دارد. بسیاری معتقد هستند که بنیانگذار شهر نهاوند حضرت نوح بوده است. اسناد و کتب تاریخی معتبری نیز در این رابطه وجود دارد. از جمله در صفحه 237 کتاب «البلدان» اثر ابن‌فقيه همداني که در سال 290قمري، یعنی حدود 1200سال پیش نگارش شده، آمده است: «نهاوند از ساخته‌هاي نوح (ع) است و به آن نوح آوند گفته‌اند». همچنین کتاب های دیگری مثل مُعجم البُلدان، تقویم البُلدان، آثارالبلا، مُجمل التواریخ، عجایبُ المخلوقات و بُرهان قاطع همگی به صراحت به این موضوع اشاره کرده اند.

کلام آخر

با توجه به آنچه که ذکر شد، اگر چه مدارک و شواهد قابل توجهی در خصوص وجود مزار و آرامگاه نوح نبی (ع) در منطقه دلفان و در روستای قمش وجود دارد، با این حال تا دست یابی به نتیجه نهایی و تایید این موضوع از سوی مجامع معتبر علمی راه زیادی در پیش است، به خصوص اینکه کشورهای دیگری همچون ترکیه، عراق، سوریه، آذربایجان و یمن هم همین داعیه را دارند. البته دکتر علی اکبر افراسیاب پور استاد دانشگاه شهید رجایی، که خود مدتی در این زمینه، در منطقه سرکشتی به تحقیق و پژوهش پرداخته است می گوید: «اسناد و مدارک ایران بسیار قوی تر از سایر کشورهاست».

ضمنا در باره تحقیقاتی که دکتر افراسیاب پور در خصوص وجود آرامگاه حضرت نوح (ع) در منطقه دلفان انجام داده و طی مقالات و مصاحبه های مختلف منتشر ساخته اند ذکر این نکته الزامی است که علیرغم اینکه این تحقیقات دارای نکات مثبت و درخور توجهی هستند، با این حال حائز یک انحراف اساسی و خطای فاحش هستند به این صورت که این استاد دانشگاه در تحقیقات خود به هیچ وجه به روستای قمش و مزار نوح نبی (ع) اشاره ای نکرده است، بلکه به اشتباه، صاحب بقعه و بارگاه «بابای بزرگ» را که در بالای کوه سرکشتی قرار دارد و در نزد اهالی به امامزاده ابراهیم بن موسی (ع) منسوب و مشهور است، به عنوان حضرت نوح (ع)معرفی کرده است.

دلیلی که دکتر افراسیاب پور برای این امر ارائه می دهد این است که 2 تن از انبیاء الهی یعنی حضرت آدم (ع) و حضرت نوح (ع) دارای لقب «بابای بزرگ» بوده اند. این در حالی است که در بعضی منابع و در نزد برخی افراد محلی از بابای بزرگ که مقبره وی در بالای کوه سرکشتی قرار دارد به عنوان «بالای بزرگ» یاد شده، فلذا در اینکه لقب آن جناب بابای بزرگ باشد نیز تردید وجود دارد، چه رسد به این که صاحب بقعه و بارگاه مورد نظرِ دکتر افراسیاب پور حضرت نوح (ع) باشد.

شاید ریشه اشتباه دکتر افراسیاب پور را بتوان در 2 نکته جست. اول اینکه وی به دلیل دور افتاده بودن روستای قمش و پرت بودن این روستا از مسیر اصلی، متوجه وجود چنین روستایی نشده است و در نتیجه موفق به دیدار از مزار مسوب به نوح نبی (ع) نگردیده است. دوم اینکه ایشان به مجرد اطلاع از وجود بقعه و بارگاهی به نام بابای بزرگ و بر اساس ذهنیتی که در باره اطلاق لقب بابای بزرگ به حضرت نوح و حضرت آدم داشته اند این تصور برایشان پیش آمده که منظور و مراد مردمِ منطقه از مزار نوح نبی (ع) همین بقعه و بارگاه بابای بزرگ است و دیگر به تحقیق بیشتر در این باره ادامه نداده اند.

با همه این احوال و تا هنگامی که این چون و چراها به پایان قطعی و نهایی خود نزدیک می شوند، بهتر آن است که متولیان امر و مسئولین مربوطه حداکثر استفاده را از موقعیت پیش آمده به عمل آورده و از طریق جذب ایرانگردان و جهانگردان علاقه مند به اماکن مذهبی و زیارتی در جهت توسعه و بهبود وضعیت منطقه، به ویژه از نظر اقتصادی اقدامات و تمهیدات لازم به کار گیرند.

حداقل قضیه آن است که با بکارگیر تعدادی از اهالی محل در اموری نظیر احداث راه، ساختمان حرم، زائر سرا، فروشگاه و اشتغال به کار در امورات مختلف این مکان، برای آنها اشتغالزایی صورت می گیرد و در کاهش آمار بیکاری منطقه مؤثر خواهد بود. مضافا اینکه ورود زائرانی که هر کدام از شهر و دیار خاصی هستند، تبادل افکار و اطلاعات ایشان با اهالی محل را در پی داشته و باعث توسعه هر چه بیشتر امور فرهنگی و اجتماعی منطقه خواهد شد.

امام زاده حیات الغیب، واسطه فیضِ الهی

yousefi14 — Thu, 03 Dec 2009 20:01:16 GMT

این مطلب در روزنامه ایران، ضمیمه ایران زمین، ویژه لرستان، مورخه ۱۲ آذر ۸۸ چاپ شده است.

در استان لرستان، و مشخصا در شهرهای خرم آباد، سراب دوره و ویسیان، تیره ای از سادات زندگی می کنند که به «سادات حیات الغیب» معروف هستند. سادات حیات الغیب همچون بعضی تیره ها و اقوام دیگر، پراکندگی قابل توجهی در سایر نقاط ایران دارند و تعدادی از ایشان در استان های ایلام، خوزستان، بوشهر، چهار محال و بختیاری و مناطق دیگر روزگار می گذرانند. بر اساس شجره نامه ای که در دست است، نسب سادات حیات الغیب به فردی به نام «سید ابوالقاسم محمد حیات الغیب»، از نسل امام موسی بن جعفر (ع) می رسد.

مقبره سید ابوالقاسم محمد حیات الغیب هم اکنون در جوار روستایی به همین نام و در مرکز یک قبرستان قدیمی، در 45 کیلومتری جنوب غربی خرم آباد قرار دارد. روستای حیات الغیب در گویش محلی «حیاغو» و در مواردی نیز «دَرگُمَه» که صورت محلی شده «درب گنبد» است خوانده می شود. همچنین این روستا را روستای «خادم ها» نیز می گویند و دلیل این نامگذاری وجود افرادی است که در این روستا سکونت دارند و خود را خادم امام زاده حیات الغیب می دانند. روستای حیات الغیب در حال حاضر از توابع بخش ویسیان است، که خود قبلا دهستانی از توابع بخش چگنی بوده، ولی بعدا به بخش ارتقا پیدا کرده و مستقل شده است.

باید دانست که امام زاده حیات الغیب در نزد اهالی منطقه و مردم شهرها و روستاهای اطراف از احترام فراوان برخوردار و حرم و مزار وی از زمان های دور محل زیارت و برآورده شدن حاجات و تکیه گاه روحی و روانی دوستداران و ارادتمندان ایشان بوده و بر این اساس سوگند « وِ حِیاغو قِسَم» از سوگندهای رایج مردم این مناطق به شمار می رفته است.

معروف است که مردم کوچ رو و عشایر به هنگام ییلاق و قشلاق حتما در این نقطه بار می انداختند و آداب زیارت و دعا به جا می آوردند و بعد از آن ادامه سفر می دادند و راهشان را به سوی منزلگاه معهود در پیش می گرفتند. همچنین معروف است که عشایر بعضا اموال و اسباب خود را در این مکان جا می گذاشتند و چند ماه بعد که باز می گشتند، عین بار و اثاثیه خود را بدون آنکه کسی به آن دست درازی کرده باشد می یافتند و با خود می بردند.

هنوز و پس از گذشت چندین دهه و سالهای متمادی، یادگاری ها و دست نوشته های مهرآمیز و ارادتمندانه بعضی افراد مشتاق و مرید امام زاده حیات الغیب را بر روی قسمت هایی از دیوار حرم می توان مشاهده کرد که این خود حاکی از مراتب بالای اخلاص و ارادت این قبیل افراد به جناب حیات الغیب بوده و در جای خود بسیار خاطره انگیز و جالب توجه است.

از نکات قابل توجه دیگری که از عظمت و جلالت شان این امام زاده خبر می دهد و در اینجا بایستی به آن اشاره کرد این است که امام زاده حیات الغیب در چند جای به خصوص و در مسافتی بسیار دورتر از مکان حرم دارای سلامگاه بوده و مردمی که به این محل ها می رسیدند از همانجا رو به سوی امام زاده می ایستادند و به آن جناب سلام می داده اند.

در باره زندگی و احوال امام زاده حیات الغیب اطلاع چندانی در دست نیست و تنها از روی عبارت عربی: «یعرف ابی الحیات الغیب و کان من العلما و قبره فی لرستان» که درکنار نام ایشان، در شجره نامه ای که پیشتر ذکر آن رفت قید شده، می توان دانست که وی ضمن اشتهار به زهد و پارسایی، از علمای برجسته عصر خویش نیز بوده است.

همچنین با توجه به اینکه جناب حیات الغیب بر اساس همان شجره نامه با 26 واسطه به امام موسی بن جعفر(ع) می رسد و اگر طبق نظر برخی کارشناسان متوسط طول عمر هر نسل را30 سال در نظر بگیریم، در این صورت رقم 780 به دست خواهد آمد و از طرفی چون شهادت امام موسی بن جعفر(ع) در 183 هجری اتفاق افتاده، لذا جمع بین دو رقم یاد شده عدد 963 خواهد بود و این زمان برابر است با دوره صفویه، و بر این اساس می توان این طور حدس زد که اگر دوران 240 ساله حکومت صفویان را که از سال 907 تا 1148 هجری ادامه داشته به چهار بخش قسمت کنیم، امام زاده سید ابوالقاسم حیات الغیب در اواخر بخش اول دوران صفویه می زیسته است.

گنبد الیاس

در سمت شرقی گنبد امام زاده حیات الغیب گنبد کوچکتری وجود دارد که به «گنبدالیاس» معروف است. این گنبد که در حال حاضر در آستانه ویرانی کامل قرار دارد و به شکل یک مخروبه درآمده است، از گنبد حیات الغیب قدیمی تر و به لحاظ سبکِ معماری با آن متفاوت است. درِ ورودی مقبره الیاس جنوبی است اما آن را با آجر مسدود ساخته اند و در حال حاضر ورود به مقبره الیاس از داخل مقبره حیات الغیب و از طریق راهرویی که دو مقبره را به هم مربوط می کند امکان پذیر است.

حمید ایزد پناه صاحب کتاب «آثار باستانی و تاریخی لرستان»، با استناد به مطلبی که در کتاب تاریخ گزیده، اثر حمدالله مستوفی در باره شکست و کشته شدن یک نفر از اتابکان لُر کوچک، به نام «شهاب الدین الیاس لنبکی» آورده شده، و در کتاب شرفنامه بدلیسی نیز به آن اشاره شده است، محل قرارگرفتن گنبد الیاس را با محل کشته شدن شخص مورد نظر و نیز نوع معماری آن را با نوع معماری زمان واقعه مورد اشاره منطبق دانسته و از همین رو احتمال می دهد که گنبد الیاس مقبره همان شخص مقتول یعنی «شهاب الدین الیاس لنبکی» باشد.

ضرورت بازسازی مقبره حیات الغیب

در حال حاضر ساختمان این مقبره همچون ساختمان و بنای گنبد الیاس به تدریج و به نحو غم انگیزی در شرف فرسایش و تخریب است، و به دلیل موانع موجود، تلاش و تکاپوی هیئت امنا و اهالی منطقه و دوستداران امام زاده برای جلوگیری از این اتفاق، عملا راه به جایی نمی برد و به این ترتیب گنبد و بارگاه امام زاده جلیل القدری که روزگاری آباد و پر رونق بوده و زائران و مریدان بسیاری داشته، و ملجاء دردمندان و پناه حاجتمندانی از راه های دور و نزدیک بوده، به حال خود رها شده و به دلیل فرسودگی رو به ویرانی است.

براین اساس بازسازی و مرمت هرچه سریعتر بنای «مقبره حیات الغیب» و «گنبد الیاس» و نیز محوطه سازی مناسب این محل بسیار ضروری می نماید. این محل همچنین به امکاناتی نظیر لوله کشی و تامین آب شُرب مناسب، سرویس بهداشتی، و بالاخره یک راه ارتباطی مناسب به طول تقریبی یک کیلومتر، منشعب از جاده اصلی خرم آباد- پلدختر نیاز دارد که در مراحل بعد بایستی تامین و فراهم شوند.

مع الوصف از آنجا که سازمان میراث فرهنگی استان لرستان، سالها پیش اقدام به ثبت توامان «مقبره حیات الغیب» و «گنبد الیاس» در فهرست آثار ملی کشور نموده و از این نظر متولی و مسئول نگاهداری آنهاست، فلذا هر نوع اقدام در خصوص بازسازی و مرمت مقبره حیات الغیب بایستی با هماهنگی و مجوز این سازمان صورت بگیرد که البته چنین امری نیز دشواریهای اداری خاص خود را دارد.

در چنین شرایطی برای باز سازی مقبره حیات الغیب می توان به کمک های مردمی امیدوار بود. در این خصوص هیئت امنای امام زاده حیات الغیب با همکاری و تحت نظر اداره کل اوقاف و امور خیریه و سازمان میراث فرهنگی استان لرستان، و از طریق غبار روبی و جمع آوری وجوهات واریزی به داخل ضریحی که قرار است به زودی بر روی قبر نصب شود و همچنین از طریق اطلاع رسانی مناسب در میان ارادتمندان و مریدان امامزاده حیات الغیب و اهالی منطقه، می تواند اعتبار مالی لازم برای این منظور را تهیه و تامین و در مرحله بعد اقدام به بازسازی مقبره حیات الغیب بنماید.

در هر حال با توجه به انتظاری که مردم منطقه و ارادتمندان امام زاده حیات الغیب از مسئولین و متولیان امر دارند، چنانچه بازسازی مقبره مورد نظر از طریق وجوه مردمی و به نحوی که ذکر شد ممکن نیست، در این صورت لازم می نماید که سازمان میراث فرهنگی خود دست به کار شود و اعتبار لازم و مقدمات شروع کار را از محل و مجرای قانونی آن تامین و تدارک نماید و بازسازی گنبد مورد نظر را وجهه همت خود قرار دهد و برای آن اولویت ویژه قائل شود.

شما سید فرید قاسمی نیستید؟1

yousefi14 — Mon, 30 Nov 2009 17:38:18 GMT

هنوز نمایشگاه شانزدهم افتتاح نشده بودکه وارد غرفه می شود و می گوید: « مسئول روزنامه خراسان کیست؟» خودم را معرفی می کنم می گوید برادر عزیزم این لوگو، لوگوی روزنامه خراسان نیست! می پرسم چرا؟ لوگو را نشان می دهد و می گوید این لوگو مربوط به نشریه ای می شود به نام خراسان که در زمان قاجار منتشر می شد و ارتباطی با روزنامه خراسان که در تیرماه 1328 انتشار می یافت و تا کنون ادامه حیات می دهد، ندارد. با هم خداحافظی می کنیم و از خود می پرسم کیست که تا این اندازه اطلاعات دارد و مطمئن است؟ در حالی که چند قدم از غرفه خراسان فاصله گرفته با صدای بلند می گویم شما سید فرید قاسمی نیستید؟ سلام دوباره و یادی از دوران دانشجویی ام با این چهره آشنای عرصه رسانه ای کشور می کنم. او مرد تاریخ مطبوعات ایران است. در دلم او را تحسین کردم، از باب احساس مسئولیت اش و دغدغه اطلاعات صحیح ارائه کردنش!

۱- به نقل از روزنامه خراسان، 30/7/88، ص4، کربلایی، با عنوان اصلی:«این لوگوی خراسان نیست»

بالاخره صداي ملت درآمد(معرفي كتاب)

yousefi14 — Sat, 06 Jun 2009 22:32:18 GMT

هرچند روز يك بار در دفتر انتشارات شاپورخواستِ خرم آباد جشن مختصري برپا مي شود و به بهانه چاپ و انتشار يك كتاب بساط چاي وشيريني و عرض تبريك به مؤلف و ناشر كتاب به راه مي افتد. انتشارات شاپورخواست كار خود را در نيمه دوم سال 84 آغاز كرد و درست يك سال بعد يعني در سال 85 به عنوان ناشرنمونه استان انتخاب شد و اين عنوان را براي دو سال پياپي ديگر يعني سال هاي 86 و 87 از آن خود ساخت. اين مؤسسه انتشاراتي در همين مدت محدود توانسته است در حدود هفتاد جلد كتاب در زمينه هاي مختلف، و به خصوص در زمينه لرستان پژوهي به چاپ برساند. انتشارات شاپورخواست به لحاظ كيفيت چاپ آثار منتشر شده - چه از نظر پاكيزگي و نقاحت متن و چه به لحاظ رعايت استانداردهاي فني - يك سر و گردن بالاتر از بسياري از انتشاراتي هاي ساير استانها و حتي بعضي انتشاراتي هاي مركز نشان داده است، و اين همه به همت مدير پرتلاش و خستگي ناپذيرآن، يعني آقاي سيد يدالله ستوده و همكاران زحمت كش ايشان صورت گرفته است. يكي از آخرين كتابهايي كه اخيرا در انتشارات شاپورخواست به چاپ رسيده و منتشر شده كتابي است با نام: «از وقتي كه صداي ملت درآمد» كه به نوبه خود موجبات شاديِ دوستان و از جمله نگارنده را فراهم آورد. اين كتاب كه اثر نويسنده طنزپرداز و منتقد آگاه، استاد علي رضا قوامي است، داراي نثري روان، هموار و يك دست بوده و در قالب طنز به موضوعات مختلف جامعه و بعضا مسائل استان لرستان پرداخته است. لازم به يادآوري است كه متن كتاب شامل سلسله مقالاتي است كه پيش تر در نشريه صداي ملت لرستان به چاپ رسيده و نامگذاري آن بر همين اساس بوده است. محتواي كتاب خبر از تراوشات ذهني و فكري فردي مي دهد كه بي هيچ اغراقي از فرهيختگي و فضل و كمال لازم برخوردار است و در عين حال بي هيچ داعيه اي در شهر خرم آباد روزگار مي گذراند و به قول اديب پيشاوري «جهاني است بنشسته در گوشه اي». نويسنده كتابِ « از وقتي كه صداي ملت درآمد» سال هاي بسياري در عرصه هاي طنز، سينما، تئاتر، شعر و روزنامه نگاري قلم زده و تجربه بسيار اندوخته است. بنابراين نوجويان و طالبان و علاقه مندان به مسائل هنري به خصوص در زمينه نگارش و نويسندگي براي مطبوعات، مي توانند از وجود وي بهره ها ببرند. البته استاد قوامي ظاهرا براي مدت كوتاهي در انجمن اهل قلم استان لرستان به كار تدريس نويسندگي براي هنرجويان مشغول بوده اند اما چندان كه در اين روزها افتد و داني، اين كلاس نيز از بركت مهرورز ي هاي دولت نهم و اداره ارشاد استان لرستان به محاق رفت و تعطيل شد. جداي از بحث كتابِ «از وقتي كه صداي ملت درآمد» و باز جداي از بحث فضل و هنر جناب استاد قوامي، مورد ديگري كه در باره وي قابل تامل است شخصيت باثبات و استوار ايشان است، به طوري كه ناراحتي هاي متعدد جسمي به هيچ وجه نتوانسته او را منفعل و منزوي سازد، و حتي وي بسيار بيشتر از خيلي افرادي كه داراي چارچوب بدني سالمي هستند، توانسته است بر غناي فرهنگي و هنري ديار مالوف خويش بيفزايد. البته او اين همه را مرهون پدري زحمت كش، صبور و سخت كوش مي داند كه به مصداق عبارت «الاسماء ينزل من السما»، هم كريم نام داشته و هم كريمانه و سخاوتمندانه از دل و جان مايه گذاشته است و در هروله اي هر روزه، آن هم به مدت ده سال، و در حاليكه فرزند دلبندش را به دوش داشته، سعي مقدس ميان منزل و مدرسه را با صفاي تمام به جا ي آورده است، تا كودك از جان عزيزترش علم بياموزد و كسب افتخار كند و ديديم كه چنين نيز شد. بر اين اساس نويسنده كتاب همان طور كه در تقديم نامه كتاب آورده، آن را به پدر مهربان و فداكارش شادروان كريم قوامي تقديم كرده است. ظاهرا استاد علي رضا قوامي كتاب ديگري در زمينه مسائل هنري، به ويژه سينما و تئاتر استان لرستان در دست تاليف و شايد هم آماده چاپ دارند. نگارنده به سهم خود بي صبرانه مشتاق و آرزومند چاپ آن كتاب ديگر، آن هم توسط انتشارات سرافراز شاپورخواست خرم آباد است. انشااله.

روزي روزگاري زمين(به بهانه روز دوم ارديبهشت، روز جهاني زمين پاك)

yousefi14 — Mon, 27 Apr 2009 02:49:57 GMT

اين مطلب در ضميمه روزنامه اطلاعات، مورخه دوم ارديبهشت ۸۸ به چاپ رسيده است.

آدمي براي هزاره هاي متوالي بر روي زمين زيست، نان از دل زمين به دست آورد، آب از دل زمين برگرفت و سرانجام در دل زمين آرام يافت. اين ماجرا همچنان ادامه داشت، تا آنكه در حدود يكصد و پنجاه تا دويست سال پيش انقلاب صنعتي به وقوع پيوست. انسان كه تا اين زمان قدردان زمين بود و به شكرانه برخورداري از نعمت هايي كه حاصل مي كرد، حرمت و قداست زمين را پاس مي داشت و به همين منظور گاه و بي گاه به جشن و شادماني مي پرداخت، ناگهان ايمان از كف داد و با ابزار و امكاناتي كه چيرگي او را بر طبيعت ميسر ساخته بودند، به هواي انباشت هرچه بيشتر مال و ثروت جاي جاي زمين را بردريد، آب رودخانه ها و درياها را از گندِ پسماندها و زباله ها ي كارخانجات و صنايع آكند، درختان را بركند و جنگل ها را نابود ساخت و هوا ي پاك و فرحبخش زمين را از ذرات مرگبار و سمّي انواع گازهاي گلخانه اي انباشت، پس ميانگين دما افزايش يافت وسياره زيباي زمين بيمار و تب دار شد، به اين ترتيب چرخه طبيعي حيات برهم خورد و از اينجا به بعد بود كه طوفان ها وزيدن گرفتند، سيلاب ها جاري شدند، خشكسالي گسترش يافت، فقر و بيماري شايع شد و جانوران و حيوانات معصوم و زيبا از پاي درآمدند. در اين ميان بيم و ترس دولت ها از يكديگر كه ناشي از حرص و ولع آنها براي دست اندازي هرچه بيشتر برمنابع و امكانات بود نيز مزيد بر علت شد و آنها را به سوي ساخت انواع سلاح و مهمات مرگبار و ويرانگر و ازجمله سلاحهاي هسته اي سوق داد تا آنجا كه هم اكنون در زرادخانه هاي نظامي دنيا بر روي هم تعداد حدود 27600 سلاح هسته اي وجود دارد كه از قدرت چند ده بار نابود كردن كره زمين برخوردارند. آنچه در اين ميان از ياد رفت و به كلي فراموش شد زمين بود. انگار نه انگار كه اين سياره ميراث ارجمند گذشتگان و امانتي خطير از جانب آيندگان است. پس بحران از راه رسيد و عواقب آن همه گير شد. بر اين اساس جمعي كه از ديگران حساس تر و خير انديش تر بودند به ميدان آمدند، اعتراض ها بالا گرفت، راه پيمايي ها انجام شد، اجلاس ها و نشست ها برپا و بيانيه ها صادر گرديد. در اين بين روزي هم به نام «روز جهاني زمين پاك» نامگذاري شد. ماجرا از اين قرار بود كه در سال 1969 جان مك مونل فرزند يك مبلغ مسيحي و علاقه مند به عرصه هاي دين، علم و صلح روز زمين پاك را در اجلاس يونسكو مطرح كرد كه اين امر مورد استقبال جامعه جهاني و از جمله سيتو اتانت دبيركل وقت سازمان ملل متحد قرار گرفت. از آن پس مقرر شد كه روز 22 آوريل هرسال - مصادف با دوم ارديبهشت - به عنوان روز زمين پاك گرامي داشته شود. در اين روز برنامه هاي مختلفي در سراسر دنيا به اجرا در مي آيد. از جمله اينكه طبالان بر طبل ها مي كوبند و نوازندگان سازها را كوك مي كنند و در كوچه ها و خيابانها به راه مي افتند و با نواختن انواع آهنگ به مردم هشدار مي دهند كه زمين در خطر است و بايد كاري كرد. در اين روز در كشور ما نيز برنامه هايي كه بيشتر جنبه نمادين دارند به اجرا گذاشته مي شوند و از جمله گروه هايي از دانش آموزان با پلاكاردها و پارچه نوشته هايي در دست در خيابانها به راه مي افتند و شعاري چند سر مي دهند و بعد از آن به مدرسه باز مي گردند و ديگر همه چيز در محاق مي رود و فراموش مي شود تا سال بعد. حال آنكه بايست هر روز را روز زمين دانست و در اين خصوص خائف بود وانديشناك و چه بهترآنكه اين امر در ميان همين دانش آموزان و نوباوگان امروز كه زنان و مردان فردا هستند نهادينه شود، چه اينكه گفته اند: «ياد گيري در كودكي همچون كندن نقش بر سنگ است» كه هيچ گاه زدوده نخواهد شد. يك كودك و يك دانش آموز از همان ابتدا و با همه وجود بايد دريابد كه سلامت او در سلامت آفاق و پاكيزه بودن سياره زمين است و بديهي است كه اين مهم ميسر نخواهد شد مگر با سرمايه گذاري كافي و همكاري لازم از سوي ارگانهايي مثل آموزش و پرورش، صدا و سيما، كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان و نهادهاي ديگري از اين دست. در اين صورت است كه مي توانيم به آينده زمين اميدوار باشيم.

آيا دنيا به سازمان ملل نياز دارد؟

yousefi14 — Sun, 12 Apr 2009 12:04:39 GMT

اين مطلب در ضميمه روزنامه اطلاعات مورخه ۲۳/۱/۸۸ به چاپ رسيده است.

ميگوئل دسكوتو بروكمن رئيس شصت و سومين مجمع عمومي سازمان ملل در جريان يك كنفرانس خبري در اسفند ماه سال گذشته و در پاسخ به سئوال يك خبرنگار كه پرسشي را مطرح كرده بود گفته است: «من آموخته ام كه دنيا به سازمان ملل نياز دارد».

اظهار نظر صريح بروكمن در باره ضرورت وجودي سازمان ملل در حالي صورت مي گيرد كه وي طي مدت هفت ماه كه تا آن زمان از آغاز رياستش بر مجمع عمومي مي گذشت بارها از فضاي حاكم بر سازمان ملل و اركان آن انتقاد به عمل آورده بود. به طور مثال وي در يكي از آخرين اظهار نظرهايش كه در موسسه مطالعات و پژوهش هاي وزارت امور خارجه كشورمان صورت گرفت، گفته بود: «امريكا و چند قدرت ديگر به شيوه غير دمكراتيك از شوراي امنيت سوء استفاده مي كنند». با اين حال ديپلمات كهنه كار نيكاراگوئه اي كه پيش از اين به مدت يازده سال نيز وزير امور خارجه اين كشور بوده واقع بين تر از آن بود كه يكسره به انكار سازمان ملل متحد برخيزد و امكانات و ظرفيت هاي فراگيرترين و مهم ترين دستگاه ديپلماسي دنيا را ناديده بگيرد. در تاييد اظهارات بروكمن مبني بر نياز دنيا به سازمان ملل متحد بايد گفت كه جهان در حال تغيير است و دنياي آينده ديگر يك دنياي تك قطبي يا دو قطبي نخواهد بود، زيرا قدرتهاي جديد و تعيين كننده ديگري در قالب كشورها و اتحاديه هاي منطقه اي و بين المللي در حال ظهور هستند و اين موضوع مي تواند مانع از آن شود كه سازمان ملل همچون گذشته تحت سيطره يك يا چند قدرت خاص عمل كند. از طرف ديگر دولت ها و ملت ها و همچنين سازمانهاي بين المللي همچنان به ساز و كاري نياز دارند تا طي آن در باره مسائل جهاني نظير صلح، امنيت، تروريسم، محيط زيست، غذا، جمعيت و ... به تفاهم و تعامل دست يابند كه در اين صورت سازمان ملل متحد مي تواند چنين امكان و فضايي را براي آنها فراهم بياورد. سازمان ملل در طول بيش از شصت سالي كه از زمان تاسيس آن مي گذرد عليرغم همه ضعفها، كاستي ها و تعلل هايي كه داشته است با اين حال در زمينه هايي همچون پايان بخشيدن به برخي بحرانهاي بين المللي، حل و فصل درگيري هاي قومي و قبيله اي، توسعه بهداشت، تغذيه گرسنگان، اسكان آوارگان، كارهاي عمراني، نظارت بر انتخابات، تقويت دمكراسي و بسياري موارد ديگر در نقاط مختلف دنيا نسبتا موفق عمل كرده است و البته درپاره اي موارد نيز از شكست بركنار نمانده است. اين در حالي است كه منتقدان معمولا بر روي شكست هاي سازمان ملل بيشتر از توفيقات و پيروزي هايي كه به دست آورده تاكيد مي كنند. در چنين شرايطي معمولا اين پرسش مطرح مي شود كه اگر سازمان ملل تاسيس نمي شد آيا دنياي بهتري در انتظار ما بود؟ پاسخ به اين سئوال قاعدتا نمي تواند مثبت باشد، چرا كه سازمان ملل اصولا در پي سرخوردگي هاي جامعه جهاني از جنگ و خونريزي و اوضاع نابسامان دنيا شكل گرفته است و از طرفي سيري در اخبار و اطلاعاتي كه اين روزها در رسانه ها منتشر مي شود مؤيد اين نظر است كه روز به روز بر دامنه توقعات جامعه بين الملل از سازمان ملل متحد افزوده مي شود و رويكرد اعضا به آن رو به فزوني گذارده است. اما اينكه امكانات و ساختار فعلي سازمان ملل تا چه حد با اين توقعات دم افزون و شتابناك منطبق است موضوعي است كه پرداختن به آن مجال ديگري مي طلبد.